Współcześnie mamy do czynienia z nowym typem gospodarki opartym na wiedzy, gdzie coraz większą rolę odgrywa potencjał intelektualny. Wzrasta znaczenie instytucji badawczych i kulturalnych w ich współpracy z biznesem. Jak pisze profesor Andrzej Klasik [2], przemysły kreatywne jako przemysły oparte na własności intelektualnej, generowane przez naukę i kulturę zyskują na znaczeniu, przyczyniając się do wzrostu zatrudnienia, eksportu i produktu krajowego.
Po raz pierwszy, bezpośredni wpływ gospodarczy przemysłów kultury i przemysłów kreatywnych w Europie zmierzyli autorzy raportu Ekonomia kultury (KEA) z 2004 roku. Dokument stwierdza między innymi, że kultura przyczynia się do tworzenia ośrodków kreatywności, generuje także miejsca pracy i jest czynnikiem napędzającym rozwój. Fakt ten został uznany w Strategii Lizbońskiej, gdzie umiejscowiono przemysły kultury i przemysły kreatywne w centrum Europy jako „najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarkę opartą na wiedzy, zdolną do podtrzymania wzrostu gospodarczego oraz zapewnienia miejsc pracy i spójności społecznej”. Do założeń strategii należy między innymi promowanie kreatywnych i innowacyjnych idei. Także program polityki spójności na lata 2007-2013 wspiera innowacje jako narzędzie służące osiągnięciu zrównoważonego rozwoju poprzez współfinansowanie z funduszy strukturalnych i rozwój regionalnej strategii zarządzania opartej na polityce partnerstwa, planowanym rozwoju strategicznym i ewaluacji. W efekcie rok 2009 ogłoszono Europejskim Rokiem Kreatywności i Innowacji. Inicjatywa ma na celu między innymi promocję współpracy pomiędzy sferami kultury, nauki i biznesu.
Zwrot polityki unijnej w kierunku kreatywności i innowacji jest między innymi odpowiedzią na kryzys gospodarczy z końca 2008 roku. Zauważono wówczas potrzebę wdrożenia nowych rozwiązań w dziedzinie gospodarki oraz zawrócono uwagę na potencjał ekonomiczny przemysłów kreatywnych. Komisja Europejska przygotowuje obecnie Green Paper on Cultural and Creative Industries. Będzie to dokument z rekomendacjami dotyczącymi polityki wobec sektora kreatywnego. Stowarzyszenie EUROCITIES silnie zaangażowało się w tworzenie dokumentu i opracowało zestaw swoich rekomendacji (zob.). Inną inicjatywą jest Platforma ds. Potencjału Przemysłów Kultury i Przemysłów Kreatywnych skupiająca około 40 europejskich organizacji, reprezentujących setki tysięcy ludzi działających w różnych obszarach sektora kreatywnego. Przygotowany został zestaw rekomendacji dla decydentów na poziomie Unii Europejskiej, krajów członkowskich i lokalnym. (zob.).
Ośrodkami innowacji są przede wszystkim miasta skupiające przedstawicieli tzw. klasy kreatywnej (creative class), o której pisze Richard Florida w swojej pracy The Rise of the Creative Class. And How It's Transforming Work, Leisure and Everyday Life. Klasa kreatywna to nowy typ społeczności, cechującej się tworzeniem wartości ekonomicznej dzięki własnej kreatywności. Do klasy kreatywnej Florida zalicza ludzi, których praca polega na kreatywnym rozwiązywanie problemów i tworzeniu innowacji m.in.: naukowców, wykładowców uniwersyteckich, artystów, ludzi mediów, a także profesjonalistów z dziedzin nowoczesnej technologii, usług finansowych, prawniczych, zarządzania i medycyny. Ich podstawowym zadaniem jest samodzielne myślenie, stosowanie niestandardowych podejść do różnorakich zadań, samodzielna ocena sytuacji i wprowadzanie w życie nowych idei.
W badaniu kreatywności miast Florida posłużył się wskaźnikami złożonymi w trzy grupy: Technologia, Talent, Tolerancja. Każda z grup wskaźników (3T) jest warunkiem koniecznym, aby uznać miasto za kreatywne. Florida prowadził swoje obserwacje w USA, jednak dodatkowe badania przeprowadzone w Europie potwierdzają, że teoria i wnioski dotyczące „klasy kreatywnej” mogą być przeniesione na stary kontynent. Richard Florida wraz z Irene Tiagli opracowali w 2004 roku raport Europe in the Creative Age. Wykazał on, iż klasa kreatywna stanowi około 25% siły roboczej w pięciu z 14 badanych krajów UE, a w trzech (Belgia, Holandia i Finlandia) zbliża się do 30%.
Główną tezą The Rise of Creative Class jest to, że ludzka kreatywność to fundamentalne źródło wzrostu gospodarczego, a miasta, chcąc stworzyć przewagę konkurencyjną nad innymi, muszą stać się dla ludzi atrakcyjne, aby nie dopuścić do utraty siły kreatywnej, przyciągać ją z zewnątrz i utrzymać. Pobudzanie powstawania klastrów może być jednym z elementów wspierania przez władze lokalne rozwoju sektora kreatywnego. Przy czym nie chodzi tu o tzw. „specjalne strefy ekonomiczne” uznawane przez UE za ukryte dofinansowanie. Aby skupione w regionie podmioty sektora kreatywnego współpracowały w klastrze wystarczy choćby stworzenie odpowiednich warunków infrastrukturalnych. Więcej o klastrach i ich przykładach piszemy w kolejnych artykułach.
Ewa Bender, współpraca Małgorzata Nowak, Fundacja Pro Cultura
ŹRÓDŁA:
1. Cities and the Creative Class; Richard Florida; Routledge, 2005
2. Budowanie i promowanie kreatywnej aglomeracji miejskiej, prof. Andrzej Klasik, AE Forum, nr 27, wrzesień 2008 [dostępne na: www.gwsp.edu.pl/pliki/portal/publikacje/r.pdf ].
3. Europe in the Creative Age; Richard Florida and Irene Tinagli; Demos, 2004 [dostępne na: http://www.demos.co.uk/publications/creativeeurope]
4. Klasa kreatywna jako czynnik rozwoju miast, Anna Kopel, Oficyna Wydawnicza „Humanitas”, Sosnowiec 2007 [dostępne na: www.sbc.org.pl/Content/7681/kopel.pdf ].
5. Kreatywność i innowacje. Stymulacja konkurencyjności w regionach, Panorama inforegio, wiosna 2009 [dostępna na: http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/panorama/pdf/mag29/mag29_pl.pdf].
6. The Rise of the Creative Class. And How It's Transforming Work, Leisure and Everyday Life; Richard Florida; Basic Books, 2002
